Start van de Groninger Gulden
 Woensdag 16 juni vond in het nieuwe Duurzaamheidscentrum in Groningen (bibliotheek) een eerste presentatie plaats van het initiatief de 'Groninger Gulden', ofwel Gronings regiogeld. Een werkgroep van ondernemers uit het MKB in samenwerking met Transition Towns Groningen is actief bezig de 'Groninger Gulden' te ontwikkelen. Ter inspiratie hadden zij Anthony Migchels uitgenodigd, oprichter van Gelre Handelsnetwerken (http://www.gelre-handelsnetwerken.nl/index.shtml), het eerste draaiende regiogeld in Nederland uit de regio Arnhem.
Anthony hield een inspirerend betoog over regiogeld, hoe het werkt én hoe je het opzet. Hij ging uitgebreid in op de werking van ons normale geld en de achtergronden van de huidige kredietcrisis. Door middel van vragen en antwoorden met de zaal legde hij helder de complexe materie van ons -mondiale- geldsysteem uit.
Wat is geld?
De basisvraag van vanavond is, wat is geld. De hoofdbetekenis van geld is een ruilmiddel. Hierdoor kunnen mensen onderling verschillende goederen en diensten ruilen. Dit is de basis van economie en welvaart. Geld krijgt zijn waarde, doordat mensen erin geloven (crediet komt van credo = ik geloof) en op basis van afspraken. Wij denken vaak dat ons geld gedekt is door bijvoorbeeld goud. Maar dat is niet zo, ook de euro is simpelweg een afspraak, gesteund door wetgeving. Het is een wettelijk betaalmiddel, dit betekent dat je euro's moet accepteren als aflossing van een schuld. Als je dit niet doet, vervalt de schuld. Een ander belangrijk aspect, legt Anthony uit, is de juiste hoeveelheid geld. Als er te weinig geld is, stagneert de economie. Is er teveel geld, dan stijgen de prijzen (inflatie). Hij legde uit, dat prijzen alleen stijgen, als er geld wordt bijgedrukt. Het matigen van lonen bijvoorbeeld heeft daar geen invloed op, ondanks dat dit vaak als argument gebruikt wordt.
Hoe ontstaat geld?
Banken creeëren geld door kredieten te geven. Hiervan is misschien een tiende deel 'gedekt' door een goudvoorraad. Op basis van dit tiende deel, mag de bank tien keer zoveel krediet geven. Deze 90% is dus nieuw ontstaan geld. Als je een lening of hypotheek afsluit, is daarmee nieuw geld ontstaan.
Dit normale geld is behoorlijk duur. Anthony rekende voor, dat bij de aankoop van een huis van 200.000,- met een rente van 4-5% je heel wat hebt betaald na 30 jaar looptijd. Je hebt dan niet alleen de 200.000,- terugbetaald, maar ook nog eens 400.000,- aan rente. Dit geld wordt dus door de banken kostenloos gecreeërd, een heel mooie inkomstenbron voor de banken. Zonder dit bedrag is dit in 30 jaar gemiddeld 1 à 2 dagen minder werken per week! Geld is dus heel duur
Kredietcrisis
Anthony vertelt dat, hoewel niet openbaar bekend, de Amerikaanse en Europese banken in wezen failliet zijn. Hun balans is negatief. Er moet geld bij, via de belasting. In Nederland is op die manier de staatsschuld in 1,5 jaar opgelopen van 220 miljard naar 370 miljard euro. Al dat geld is in de banken gestoken om ze te redden. Helaas zijn we nu dus eigenaar van een aantal banken met een negatieve balans van vele miljoenen euro! Geen erg hoopgevend verhaal.
Omdat de banken in wezen failliet zijn, kunnen ze geen geld uitlenen. Daarmee stagneert dus de hoeveelheid geld, en daarmee de economie. Mensen gaan ook in deze tijden hun schulden of hypotheek aflossen. Daarmee vermindert de hoeveelheid geld. De totale geldhoeveelheid is dus aan het krimpen. Dit is slecht voor de economie en de werkgelegenheid.
Wat er bijzonder is aan regiogeld
Regiogeld is een geldeenheid, die alleen in een specifieke regio geldig is. Meestal is dit geen overheidsgeld, maar een particulier initiatief. En het is net als 'gewoon' geld gebaseerd op een afspraak. Je spreekt af dat bijvoorbeeld een Groninger Gulden één euro waard is. En je maakt briefjes die dat uitdrukken. De Groninger Gulden is dus gekoppeld aan de euro. De euro is namelijk niet alleen een ruilmiddel, maar ook een rekenmiddel. Dat is praktisch en handig. Een biologisch brood kost 3,-, of dat nu in euro's of in Groninger Guldens is.
Regiogeldnetwerken zijn niet nieuw. In de grote kredietcrisis en hyperinflatie van de jaren '30 zijn verschillende regionale geldnetwerken ontstaan. Een heel bekende is de Zwitserse WIR. Deze bestaat inmiddels al 85 jaar en heeft een omzet van twee miljoen Frank per jaar en enkele miljoenen aan krediet. Ook recenter - bij de invoering van de euro - zijn met name in Duitsland tientallen regiogeldnetwerken ontstaan, waarvan de grootste de Chiemhauer in Beieren is, waar drie miljoen Chiemhauer per jaar rondgaan.
Voordelen
Er zijn drie belangrijke voordelen van regiogeld:
- Kapitaalkosten. Zoals gezegd is geld duur. Over normale leningen en hypotheken betaal je rente en dat loopt op. Aan het regiogeld zijn geen kosten verbonden.
- Kapitaalschaarste. In onze kredietcrisis ontstaat, met name in de perifere regio's, schaarste aan geld, en dus aan handel en welvaart. Het geld verdwijnt naar de handelscentra, er ontstaan in sommige gebieden zelfs 'geldwoestijnen' (ontwikkelingslanden), waar het grootste deel van het geld direct het land uitstroomt, bv. door het kopen op krediet.
- Regionaal aspect. In Europa wonen 500 miljoen mensen. Zo'n grote markt is ideaal voor grote bedrijven. Ze kunnen overal voor dezelfde voorwaarden, en dus goedkoop leveren. Het MKB, midden- en kleinbedrijf, kan dat niet. Daarom komen zij vaak duurder uit, en je ziet deze winkels en bedrijven vaak verdwijnen of opgekocht worden. In winkelstraten zie steeds meer overal dezelfde ketens. Het geld dat je besteedt bij deze ketens stroomt helaas grotendeels de regio uit, naar aandeelhouders etc. Daardoor ontstaat economische stagnatie en werkloosheid. Dit is helaas ook bekend in bv. Oost Groningen. Met regiogeld gebeurd dat niet. Het geld blijft in de regio rondgaan, en stimuleert de economie.
Dit is vooral voor het MKB heel interessant. De Duitse praktijk heeft uitgewezen dat de aangesloten bedrijven gauw een omzetstijging van 5-10% krijgen. Mensen geven namelijk het liefst eerst hun regiogeld uit, en houden hun euro's op de (spaar)rekening, waar je er rente voor krijgt
Geld dat bederft
Een heel groot voordeel van regiogeld is, dat het snel rouleert. Een euro gaat gemiddeld acht keer per jaar over in andere handen. Dit is traag. Dit komt omdat je rente krijgt, hoe langer je wacht met betalen, hoe meer rente. De betalingstermijn is nu al 49 dagen gemiddeld, en neemt nog steeds toe.
Lokaal geld is rentevrij, dus wordt het minder opgepot. Sparen heeft geen zin.
Regiogeld is dus heel gunstig voor de lokale economie, volgens de formule: Handel is geldhoeveelheid maal circulatiesnelheid.
Een ander heel belangrijk verschil is de beperkte houdbaarheid van lokaal geld. Deze is in veel netwerken drie maanden. Daarna moet de eigenaar 3% betalen, en is het geld weer opnieuw drie maanden geldig. Dit maakt het nog interessanter voor mensen om eerst de Gelres of Groninger Guldens uit hun portomonnee uit te geven, en daarna pas de euro's! En dit bevorderd de lokale economie
Regiogeld, hoe werkt het practisch?
De organisatie van het regiogeld drukt papiergeld en geeft dit uit bij uitgiftepunten. De gelre heeft coupures van 1, 2, 5, 10, 20 en 60 gelre. Deze gelres kun je kopen bij uitgiftepunten, vaak dezelfde winkels waar je ook kunt betalen met gelres. 1 Gelre, of straks 1 Groninger Gulden (GG) is in principe 1 euro waard. Om te stimuleren dat mensen de gelres of GG's kopen, krijg je iets meer voor je geld, bv. voor 1 GG is 95 eurocent. Deze kun je besteden bij alle winkels en bedrijven die meedoen. Deze winkels en bedrijven kunnen ook onderling handelen. Als bijvoorbeeld bedrijven en winkels meedoen op het gebied van landbouw en voeding, bouwbedrijven, grafische bedrijven, transportbedrijven etc., kan er ook veel onderlinge handel ontstaan.
Om te voorkomen dat bedrijven teveel GG's die ze niet meer kunnen uitgeven, is de GG voor bedrijven book weer inwisselbaar in euro's. Hierbij wordt ook een kleine marge gerekend, voor 1 GG krijg je 95 eurocent terug, zodat het aantrekkelijker blijft om de GG in het netwerk uit te geven.
De stichting heeft dus altijd even veel euro's in beheer als er GG in omloop zijn. Om de veiligheid te garanderen, wordt de stichting gecontroleerd, bv. door accountantsverklaringen. Bij de Gelre is er grote transparantie, door een online monitoring van de transacties. Ook het geld is niet zomaar na te maken. Anthony laat een Gelre-biljet rondgaan, dit is gedrukt op waardepapier, compleet met watermerk en UV-controletekens.
Overigens worden de Groninger guldens gewoon als euro's geboekt in de boekhouding en als euro's gerekend door de belastingsdienst. Dus geen complexe dubbele boekhoudingen, maar gewoon een systeem.
Bronnen
websites
- Website van het Arnhemse regiogeldnetwerk de Gelre.
- Duitse centrale website van alle regiogeldinitiatieven.
literatuur
- Bernard Littard: Het geld van de toekomst.
- Margarit Kennedy: Why do we need monetary innovation. Margarit Kennedy is de grondlegger van het regiogeld in Duitsland.
- Henk van Arkel: Arm door geld, Utrecht: Stro
Youtube-films
- Money as Debt, Nederlands ondertiteld, 47 min - 8 april 2009
- Meltup, 55 min - 13 mei 2010, vervolg op Money as Debt |
